כתב סופר – המטבע שנעלם

הרב בעל ה”כתב סופר” כינס אסיפה גדולה של רבנים בהונגריה לחיזוק האמונה ולימוד התורה. באמצע הסעודה קם ממקומו והכריז: “רבותיי, יש לי הכבוד להראות לכם דבר מופלא שקיבלתי מאבי, ואבי קיבל מאביו, וכך דור מדור עד תקופת בית המקדש”. הוא הוציא מכיסו מטבע נוצץ עטוף בפיסת בד אדום ואמר: “זה שקל קודש מתקופת בית המקדש, כנראה היחידי בעולם”. רחש עבר בקהל. הוא המשיך בדבריו: “אני מעביר אותו ביניכם כדי שתוכלו להתבונן בו מקרוב, אך אנא מכם החזיקו בו בזהירות”. המטבע עבר מיד ליד בהתרגשות רבה. פתאום קרה דבר מוזר. המטבע נעלם כאילו בלעה אותו האדמה. כולם חיפשו בסביבתם ולא מצאו. לא נעים.

אמר ה”כתב סופר” במבוכה: “רבותיי, אולי מתוך הרגל אחד מכם הכניס את המטבע לכיסו. אנא מכם בדקו בכיסיכם”. כולם הסכימו, החיפוש התבצע אך לא העלה דבר. חזר ה”הכתב סופר” ואמר: “לא כל אחד מודע לכיסים הרבים שיש בבגדו הרבני, בהם אולי המטבע נפל מבלי משים. לכן ברשותכם, אציע שכל אחד יחפש בבגדי חבירו היושב מימינו”.

הרבנים הסמיקו מבושה, אבל לא רצו לסרב, חוץ מתלמיד חכם אחד זקן שעמד בתוקף על זכויותיו:

- “במעילי לא יערכו חיפוש!”

- “מדוע?” שאל ה”כתב סופר”.

- “ככה!” ענה האיש ופניו נעשו חיוורות.

- “אז מה כבודו מציע?”

- “לחכות”.

כולם חיכו רבע שעה במתח רב. ושוב פנו אל הזקן, אך הוא עדיין עמד בסירובו לחיפוש.

- “מה לעשות?” שאלו את ה”כתב סופר”.
- “נחכה עוד רבע שעה ולא יותר”, פסק.

עברה רבע שעה, וכל המבטים הופנו אל הזקן אשר פניו הפכו לבנים כסיד. הוא היה מזיע ורועד ושפתיו ממלמלות מילים לא ברורות. לחשושים התחילו באולם.

באותו רגע נפתחה דלת המטבח, ולאולם נכנס המלצר עם המטבע.

- “מה קרה?” שאלו כולם.

- “פיניתי אותו בטעות עם הצלחות המלוכלכות”.

כולם נשמו לרווחה, התביישו שחשדו בזקן ותלו עיניהם בו בבקשם הסבר.

הוא הכניס את ידו לכיסו, ולתדהמת כולם הוציא משם מטבע זהה בדיוק לזה של ה”כתב סופר”.

- “גם לי יש מטבע כזה” אמר, “אבל אם היו מוצאים אותו בכיס שלי במהלך החיפוש, מי היה מאמין לי שזה שלי ויש לי מטבע נוסף?”

כולם נענעו את ראשם במבוכה, ואחד מהנוכחים שאל: “ולמה כבודו ביקש שנחכה?”

- “בזמן שחיכינו התפללתי לה’ שיצילנו”.
קם ה”כתב סופר” ואמר “אפילו באנו לכאן רק בשביל ללמוד לדון חבר לכף זכות – דיינו!”

Source: makshivim.org.il

Chasam Sofer and Gebrokts

Adopted from “Four Chassidic Masters” by Rabbi Dr. Abraham Twerski (p. 194-195):

The chassidim of the Tzaddik of Sanz were in Pressburg on Passover, guests at the Chasam Sofer’s table. Among chassidim, it is the custom to avoid eating gebrokts (matzah that has come into contact with liquid). This is a chumrah that misnagdim have not adopted; hence, the Chasam Sofer ate Kneidlach on Passover.

When the chassidim were served kneidlach, they were in a quandary, because they had never eaten gebrokts. One chassid did not eat the kneidlach. The other reasoned, “I’m sitting at the table of the gadol hador. Who am I to be more strict than he is?” and he ate the kneidlach.

When they reported their visit to the Tzaddik of Sanz, the latter said to the Chassid who ate the kneidlach, “You have earned Olam Haba.” To the chassid who had refused to eat them, the Tzaddik said, “You had better stand near me on Yom Kippur, and I will try to elicit forgiveness for you.”

Mah Nishtana: Chasam Sofer – Reclining In The Desert

“Vayaseiv Elokim Es Ha’Am Derech HaMidbar Yam Suf”, And Hashem led the people a roundabout way through the desert to the Yam Suf. The Medrash says, playing on the word “Vayaseiv”, that from here we learn even a poor man must drink the four kosos with “heseiba” leaning. What is the connection?

The Chasam Sofer explains that the pasuk says, “Vayotzei Es Amo Yisroel Mitochum L’Cheirus Olam”, Hashem took out Bnei Yisroel from Mitzrayim to freedom from the world. Even a king who rules the world, says the Chasam Sofer, is not free from the world and it callings. He is a prisoner to his desires. The wives of Shlomo HaMelech are a perfect example. The ones who are truly free are the people who need nothing from this world like Rav Shimon bar Yochai and his chabura. Nothing in the world ruled over them.

“Vayaseiv”, Hashem took Bnei Yisroel out of Mitzrayim to such a freedom as the pasuk says they went to a desolate wilderness, free of all the trappings of the world. This is the Heseiba the reclining in freedom that even a poor man can do just like a rich man, the reclining of real freedom. On the night of Pesach “Kulanu Mesubim” we all leave our material desires behind and travel on a fantastic journey into a land of the chesed of Hashem, a land where there is no poor and there is no rich.

Source: http://revach.net/article.php?id=3581

די כח התפילה פון ר’ עקיבא איגר

ר׳ שמעון האט ער געהייסן, דער גביר פון שטאט, וועלכער איז געטראגן געווארן אויף אלעמענ׳ס ליפן נאר מיט א באגלייטונג פון לויב-ווערטער: ״ר׳ שמעון דער נגיד״, ״ר׳ שמעון דער גוטער״, ״ר׳ שמעון דער אבי יתומים״. אט מיט אזעלכע און ענליכע צונעמען האט מען באקרוינט ר׳ שמעונ׳ען און עס האט טאקע געמוזט אזוי זיין, ר׳ שמעון האט זיך גאנץ ערליך פארדינט און איז געווען פולשטענדיג בארעכטיגט צו אט די אלע טיטלען, און נאך ווי. ר׳ שמעון איז דאך געווען דער טאטע פונעם גאנצן שטעטל. כאטש ער האט אפיציעל נישט באזיצט דעם ראש הקהל טיטל, האט ער אבער געטראגן דעם עול פונעם גאנצן שטעטל מיט אירע נאנט צו הונדערט משפחות. וואו אן ארימער קימפעטארן, א קראנקער ל״ע, וואו א נויטבאדערפטיגטער פאר פסח, וואו א כלל-זאך, אלעס האט זיך געווענדעט צו ר׳ שמעון, און ער האט טאקע זיך געלאזט שפירן, אזוי אז יעדער האט אים געשעצט און געאכטעט. און געווען איז ער טאקע דער ר׳ שמעון, אויסער א תלמיד חכם און מתנהג בחסידות, אויך א גרויסער עושר. ער האט געפירט געשעפטן מיט אלע ארומיגע פריצים, זיין האלץ האנדל האט ארומגענומען דאס גאנצע אומגעגנט, געווען אפילו סטאטיסטיקער און סתם גריבלער וועלכע האבן געהאלטן, אז דרייסיג פון יעדע הונדערט שיפן מיט האלץ וועלכע ווערן אפגעלאדנט פון האלץ אין דאנציג, באלאנגען צו ר׳ שמעונ׳ען. און ר׳ שמעון האט טאקע פארשטאנען אז דאס געלט איז נישט זיינ׳ס. דאס האט אים דער באשעפער באשאנקען דערמיט אויסצוהאלטן די געברויכער, און האט טאקע געטיילט דאס געלט ווי אן ערליכער גבאי צדקה.
דעריבער איז נישט קיין וואונדער אז האס גאנצע שטעטל איז געווארן איינגעהילט אין אומעט ווען מען האט זיך דערוואוסט אז ר׳ שמעון דער נגיד ליגט ערנסט קראנק ביי זיך אינדערהיים. דאקטוירים לאזן קיינעם נישט צו, אפילו נישט די אייגענע שטוב מענטשן, זיי דרייען זיך ארום אין הויז אריין און ארויס, און קיין אויסוועג האבן זיי נאכנישט געפונען. דער גרויסער פראפעסאר וועלכן ר׳ שמעונ׳ס קינדער האבן פאר פיל געלט אראפגעברענגט פונדערווייטנס, האט זיך, ווי נאר ער האט געקוקט אויף דעם חולה, אויסגעדרייט און ארויסגעגאנגען מאכנדיג מיט די הענט אלס צייכן אז… עס איז שוין נישטא וואס צו ווארטן, דער חולה איז ר״ל מסוכן.
די שטוב לייט צוגלייך מיט אלע שטאט לייט זענען ארומגעגאנגען זייער צערודערט. די ערשטע, אויפ׳ן מצב פון זייער טאטע און משפחה קרוין אויף וועלכן ס׳שוועבט ר״ל א לעבנס געפאר, און די צווייטע, ווי קענען זיי זיך אריבערגיין צום טאג ארדענונג ווען עס הערן זיך אזעלכע שלעכטע בשורות ר״ל וועגן זייער באליבטן שטאטס-טאטע, ווי קענען זיי דאס פארדייען אוועקצולאזן דאס וואס איז אזוי שטארק פארבונדן אין זייער הארץ. איז טאקע די פארצווייפלונג גרויס. מען האט איינגעריסן אין די בתי מדרשים, געזאגט תהלים, געטיילט צדקה, אנגעווענדט אלעס וואס נאר אין די מעגליכקייט ארויסצוהעלפן אין דעם צושטאנד. מען לאזט זיך קאסטן נאך און נאך אראפצוברענגען וואס גרעסערע דאקטוירים. נאר אלעס בלייבט ביים אלטן, עס זעט זיך נישט קיין שינוי נישט אויף ארויף און נישט אויף אראפ
.
דער גאון וצדיק ר׳ עקיבא אייגער זי”ע האט גראד דאן געוויילט אין שטעטל וואוהין ער איז געקומען זאמלען געלט פאר פדיון שבויים, און טאקע אויך געהאט ר׳ שמעונ׳ען אויף די ליסטע און געהאפט צו באקומען ביי אים א חשוב׳ע מטבע, און דא פלוצלינג אזא אומגליק. די קינדער האבן שוין דעם גאון געגעבן אומגעהויערע סומעס, פאר דעם הייליגן צוועק, דער גאון זאל אויס׳פועל׳ן א רפואה שלימה פאר זייער באליבטן טאטן.

דער גאון האט צוגעזאגט מתפלל צו זיין און אנגעוואונטשן א רפואה שלימה. דערווייל גייען טעג פארביי און קיין ענדערונג זעט זיך נישט

דער גאון האט טאקע באשלאסן אריבער צו גיין באזוכן דעם גביר אין שטוב תיכף נאך שחרית דאווענען, אים געבן כאטש א טרייסט ווארט, אים מחזק זיין, בארואיגן, ישועות ה׳ כהרף עין, מיר ווייסן דאך נישט דעם באשעפער׳ס וועג.

ווי ער קומט אריין אין שטוב און דער קראנקער דערזעט אים, ברעכט ער אויס אין א יאמערליך געוויין… רבי, איך בעט אייך העלפט מיר, איך פיל ווי די כוחות לאזן זיך מיר אויס… איך האב נאך א שטוב מיט קינדער… נחת דערלעבן… די שטאט נצרכים… רבי איך בעט…״
דער גאון לאזט אים נישט זיך פארביטערן: ״נישט געזארגט ר׳ שמעון, דער באשעפער וועט אייך נישט פארלאזן, איר האט אייך שטענדיג דערבארעמט אויף הילפלאזע און האפענונגסלאזע, וועט זיך השי״ת געוויס דערבארעמען אויף אייך, נאר זייט נישט געפאלן ביי זיך, ר׳ שמעון, געפאלנקייט איז נישט קיין רפואה, שטארקט אייך און מוטיגט אייך, און השי״ת וועט אייך גאר אינגיכן שיקן א גאנצע רפואה״  ״אמן הלואי!״ האט ר׳ שמעון געענטפערט. חיים דער עלטסטער פון ר׳ שמעונ׳ס קינדער איז אריין אין צימער, און געזאגט אביסל באגייסטערט און אביסל דערשראקן: ״דער קעניג מיט זיין סוויטע פארן דורך אין דערבייאיגן שטאט, אפשר וואלט געווען א פלאן אז מ׳זאל זיך מיט אים פארבינדן און פרובירן אהערצוברענגען דעם קעניג׳ס לייב-דאקטאר, מען וואלט נאך געדארפט אנווענדן דעם דאזיגן מיטל.״

א שטיקל דערלייכטערונג איז אריבער אויף אלע אנוועזנדע, און דער רבי האט טאקע שוין באפוילן צו איינעם פון זיינע משמשים, וועלכער איז שוין געווען באהאוונט אין אזעלכע סארט שליחות׳ן: ״פאר שוין אריבער אהין און זוך אויף מארישאווסקי דער נאנטסטער ראטגעבער פונעם קעניג, מיט וועלכן איך האב שוין פיל מאל גערעדט און פון אים גוטס גענאסן, ער וועט מיר זיכער געדענקען, בעט אים אין מיין נאמען ער זאל זען צו ערלעדיגן אז דעם קעניג׳ס לייב דאקטאר זאל שוין קומען דא אהער אונטערזוכן א שווער קראנקען. זאג אים אז איך וועל אים נישט שולדיג בלייבן.״ דער שליח איז ארויסגעפארן און ביז ביינאכט איז דער דאקטאר שוין געווען ביים חולה אין שטוב.

די שטוב לייט צוזאמען מיט׳ן גאון, וועלכער האט שוין נישט אפגעטרעטן פונעם קראנקנ׳ס בעט ווארטנדיג אויפ׳ן דאקטאר, האבן אלע געווארט מיט שפאנונג צו זען וואס דער דאקטאר וועט דא מחדש זיין

צו זייער גרויס פארדרוס, האט דער דאקטאר נאך א קורצע אונטערזוכונג, ארויסגעזאגט זיין מיינונג ענליך צו אלע פריערדיגע דאקטוירים: ״א שווערע אנטצינדונג אויף די לונגען, די טעג זענען געציילטע, עס איז נישטא וואס צו טאן.״ דאס פארביטערונג איז געוואקסן. די שטוב-לייט זענען אריינגעפאלן ממש אין פאניק, עם האט אויסגעבראכן א גרויס געוויין. אז דער גרויסער דאקטאר זאגט שוין איז דאך שוין ממש פארפאלן. איינער איז געווען וועלכער האט נישט פארלוירן זיין גלייכגעוויכט, נאר געזעסן רואיג און אריינגעטראכט. דאס איז געווען דער גאון. ער איז זיך געזעסן גאנץ שטיל און רואיג געטראכט און פלוצים זיך אויפגעשטעלט און א פרעג געטאן דעם דאקטאר: ״הער דאקטאר! איך בעט אייך ענטפערט מיר אויף מיין פראגע, וואס וואלט איר געטאן ווען דער קועניג אלייז וואלט געהאט די קראנקהייט?״
דער דאקטאר האט זיך א וויילע פארטראכט, דאן זיך אנגערופן צום גאון ״הערט אויס, צו די קרענק איז באמת דא א רפואה. עס עקזיסטירט א סארט פויגל וועלכען מען קען נישט זען אין דעם ישוב, עס געפינט זיך אין די ווייטע מדבריות, און אין דעם סארט אליין געפינט זיך בלויז איין משפחה וואס אויב מען זאל נעמען א פויגל פון זיי און דאס אפקאכן, און געבן פון די זופ צו עסן פאר׳ן קראנקען וועט די אנטצינדונג גאר שנעל פארשוואונדן. איז דער פראבלעם אז עס איז זייער שווער צוצוקומען צו דעם פלאץ וואו דער פויגל געפינט זיך, און פון זיי צו פאנגען. נאר וואס דען? ווען עס וואלט זיך געהאנדלט, ווי איר האט געפרעגט רבי, פונעם קעניג אליין, וואלט מען ארויסגעשיקט גאנצע מחנות מיליטער אז זיי זאלן דארט פאנגען דעם עוף און אים אהערברענגען.

אסאך מאל קען זיין אז נאך גרויס מיה און אנשטרענגונג זאל געלונגען צו כאפן א פויגל, און אויב איז דאם נישט פון די ריכטיגע משפחה, מוז מען צוריקגיין און פרובירן ביז מען וועט טרעפן די ריכטיגע. דאס איז ווען עס רעדט זיך פונעם קעניג אליין, אבער פאר פראסטע מענטשן איז לויט מיין מיינונג אוממעגליך צו עררייכן אזא מין זאך.״

ווי דער גאון האט האס דערהערט האט ער זיך זייער דערפרייט, און ער האט זיך אנגערופן צו די שטוב מענטשן אז ער איז זיכער אז ער וועט גאר אין קורצן האבן די רפואה פאר זייער טאטן. דער דאקטאר האט מיט א שמייכל פארלאזט דאס הויז, ער האט זיך פארצייכנט דעם דאטום און דאס פלאץ פון זיין היינטיגן וויזיט. אוין דער גאון איז געגאנגען צו זיין אכסניא.

ווי דער גאון איז געקומען אין קווארטיר, האט ער זיך איינגעשלאסן אין א צימער און האט אויסגעגאסן זיין הארץ פאר השי״ת, ער זאל אים באזארגן אזא פויגל און דערמיט קענען ראטעווען האס לעבן פון דעם קראנקען גביר. ״זאל דער גוי זען״ – האט דער גאון זיך אויסגע׳טענה׳ט מיט׳ן בורא כל עולמים – ״דיין גרויסקייט. זאל ער געוואויר ווערן אז אזא זאך וואס ער האלט פאר אוממעגליך קענסטו השי״ת באווייזן פאר דיינע קינדער.״ ער איז ארויסגעקומען און געגאנגען דאווענען מנחה.

אינמיטן דאווענען האט מען פלוצלינג געהערט א געוואלדיג שטארק קלאפן אינעם פענסטערל אויפ׳ן דאך. די מענטשן האבן זיך אביסל דערשראקן, אבער דער גאון האט געהייסן מען זאל ארויפגיין זען וואס דארט קומט פאר.

מען איז ארויפגעגאנגען, האט מען געזען ווי עפעס א פויגל, מיט זייער א משונה׳דיגן אויסזען איז אריינגעפלויגן דורכ׳ן קל״יינעם פענסטערל. דער גאון האט געהייסן מ׳זאל האס פויגל אריבערטראגן צו ר׳ שמעון אין הויז, עס אפקאכן און געבן דערפון צו עסן פאר׳ן קראנקן, און די פעדערן זאל מען אפפליקן און אוועקלייגן אויף א באהאלטענעם פלאץ.

די שטוב-לייט האבן אזוי געטאן און מען האט געזען ממש ווי פון איין שעה ביז די אנדערע איז פאר׳ן קראנקן בעסער געווארן

דער גאון איז אהיימגעפארן אפנעמנדיג ביים גביר א שיינע סומע וועלכע האט געקלעקט פאר דעם פדיון שבויים צוליב וועלכן ער איז יעצט ארומגעפארן, און נאך פאר אנדערע צדקה צוועקן.

ר׳ שמעון איז קורצליך גענצליך געזונט געווארן. ער האט געמאכט א סעודת הודאה, וואו עס האט אנטייל גענומען די גאנצע שטאט, און אלע צוזאמען האבן געלויבט השי״ת פאר זייער צוריק באקומענעם טאטן און פרנס.

* * *

עטליכע יאר שפעטער האט זיך געמאכט אז דער קעניג מיט זיין סוויטע זענען נאכאמאל פארבייגעפארן אין זעלבן שטאט. דער דאקטאר איז נייגעריג געווען וואס עם האט זיך אויסגעקאכט מיט יענעם איד, איז ער דירעקט פארפארן אין יענעם שטעטל. ווי ער איז אריינגעקומען אין שטוב האט ער דערזען ר׳ שמעונ׳ן, האט ער ממש נישט געוואלט גלייבן. ער האט זיי געפרעגט וויאזוי ער איז אויסגעהיילט געווארן? האבן זיי אים פארציילט און געוויזן די פעדערן וואס זיי האבן באהאלטן. דער דאקטאר האט געזאגט אז האס איז טאקע דאס פויגל, און ער פארשטייט נישט וויאזוי אזא פויגל איז אריינגעקומען אין ישוב אריין ווען נישט די תפילה פון הייליגן גאון ר׳ עקיבא אייגער זצ״ל, און דער קידוש השם איז געווען גרויס.

2 Adar: Two Arguments and How Chatam Sofer Refrained from Mixing In

By Rabbi Gidon Rothstein

On two occasions on the 2nd of Adar, in 1813 and 1830, Chatam Sofer wrote letters to explain his resistance to getting involved in a far off dispute. Instead of taking them chronologically, I will follow the order of his publishing them. The first, in his Responsa 1 (Orach Chayim); 13, was addressed to the chief rabbi of a certain region, who wanted to bequeath the position to his son.

Chiding a Questioner

Chatam Sofer answers in two parts, the first of which takes the man to task for approaching him. The man had apparently asked for testimony that Judaism gives a son preference in replacing his father (as long as the son is qualified, but that is a standard too loose to be useful). Chatam Sofer says, first, that he could not consider acceding to the request unless he was asked by all the parties to the dispute for an actual halachic responsum (which he considers unlikely, since why would the rabbis of that region turn to him); the non-Jewish government asked his opinion of the halachah (again, unlikely); or that this rabbi receive a ruling from someone more involved in the case that he needs to gather testimonies.

In that last possibility, Chatam Sofer is most explicit that he is seeking to avoid having others think he is mixing in to an argument that is not his business. That also explains his confidence that the rabbis of that other region would not all turn to him. At first glance, I think: why wouldn’t they turn to him, he’s the Chatam Sofer? I suggest he was saying it this way to make clear to his questioner that this is not an issue that requires significant outside input.

Disappointing his Clientele

Since this man has approached him, however, he shares his view, and it’s not the one the man wanted. He says that he’s had similar cases locally, and has always ruled that the son has no special claim to succeed the father—if he’s the best candidate, he should get it, if not, not. He limits that to positions that center fully around Torah—I won’t go into the whole discussion, but positions that have an element of royalty to them (even such as being head of the Sanhedrin, in a time when the political leadership of the people had been taken from the House of David), or of communal service (so he, e.g., says that the town or shul rabbinate in his time might be a bequeathable position, since it is not solely about teaching Torah), are the ones where Rema and Rambam ruled that if the son is qualified, he should take the job. A job that solely involves the teaching of Torah would not, especially since people need to have a teacher of Torah they find comfortable.

In the situation about which he was being asked, the appointment was to be regional chief rabbi, which elevates the appointee ex officio above all the other rabbis, requiring them to consult with him on policy issues. For Chatam Sofer to decide who was or was not greater would be an intolerable insult to the other rabbis. To reach a determination, therefore, requires moderation and great wisdom.

Not Getting Involved, at Greater Length

In 4 (Even haEzer 2); 136, Chatam Sofer again resists ruling on a case, but this time goes into more of a discussion. The circumstances are not made fully clear up front and I think it’s more interesting to let the underlying facts reveal themselves as we go along.

The first step is that this was a case that had been dealt with by those whom Chatam Sofer esteemed, and who had since passed away. The responsum starts, therefore, with a disclaimer that he cannot imagine he would find a way to let a woman– who claimed she had word her husband had passed away– remarry if so many important Torah scholars had reviewed her case without finding such room.

Chatam Sofer then discusses how well we have to check out such claims. Some sources (such as Rema to Even haEzer 17;8) seem to imply that a court need not question the witness who told a woman her husband had passed away, even if that witness is readily available. As long as the woman believed the witness, and the court believed that she had heard this from a witness, she could remarry.

Chatam Sofer disagrees, and thinks that the sources upon which Rema based himself were only referring to cases where the witness wasn’t around to be questioned. He does note that if the witness tells the woman one story and then tells the court another story, the woman has the right to ignore the second story and assume she is allowed to remarry (since witnesses, in halachah, are not allowed to recant).

Why Are Women So Readily Believed About the Deaths of Their Husbands?

Until that point, the case is relatively straightforward, and raises an interesting but somewhat technical question of the extent to which we believe what’s called an ed mi-pi ed, a person reporting what a witness said, in the case of allowing widows to remarry.

Now is where the story gets more humanly interesting. Even if we ordinarily would believe the woman without asking the witness for testimony, Chatam Sofer says, that’s for one of two reasons: either we assume that women are generally careful before they remarry (because, e.g., it’s the kind of a false story that’s likely to end up coming out, when the first husband comes back) or because the consequences are so serious—if the first husband does come back, the woman who has remarried can neither return to her first husband nor stay with the second one, and any children from the second marriage are mamzerim.

In this case, we now find out, the woman had already remarried once, and been separated from that husband by a beit din, a court. To be clear: there is one standard in halachah for ascertaining that a man has passed away and his wife is permitted to marry. There is a lower standard for insisting on forcing a woman who chose to remarry anyway to leave her second husband. If the court separated her, that means they felt she really had no basis for assuming her husband was dead.

Her having done so, Chatam Sofer says, makes it difficult now to believe her, because she has shown her disregard for both worries the Gemara had given as supporting her believability—she had gotten remarried without regard to the consequences. Since he can’t see any way to believer her, he advises that she go to the place where she has heard he died, since there she can likely find two witnesses to the events, and two witnesses establish fact in halachah.

The Merry Widow was the Wife of a Torah Scholar

The surprises are not done. Until this point, we thought the responsum was about the complications of determining the death of a man who has gone missing, when the widow is certain he has died. Now, at the end of the responsum, Chatam Sofer returns to the chiding mode we saw in the first one we saw today, suggesting to his correspondent that he has not been handling himself well.

The correspondent, we now find out, has taken possession of the woman’s clothing (presumably, because they are part of the missing husband’s estate, and he is the executor; since, in his view, she abandoned the missing husband improperly, he can withhold financial support), leaving her to walk around in tatters.

Chatam Sofer notes that in such situations, we are supposed to find compromises, not stand on the letter of the law, especially since (wait for it), the woman is the wife of a talmid hacham, a Torah scholar! Meaning, the woman who a few lines ago seemed to be almost an adulteress or worse for her rush to remarry, we now find out, is struggling with the loss of her first husband, a recognized Torah scholar. And, Chatam Sofer says, as the presumed widow of a Torah scholar, she deserves to be treated with respect, if only for the sake of the deceased’s memory.

If the two sides insist on a court case instead of a compromise, they can both write to him (instead, as he admonishes the respondent, of sending him all his arguments without any counterbalancing ones from the other side), and he will decide it for them.

Two interesting cases where Chatam Sofer wished to be less involved, not more, where he thought the halachic route was less the one to go than one that found compromise and built peace among his fellow Jews. A timely message for Adar and Purim, when Jews also found and seek to foster national unity.

Source: http://blog.webyeshiva.org/questions-and-answers/2-adar-two-arguments-and-how-chatam-sofer-refrained-from-mixing-in

Chasam Sofer – How To Get Drunk on Purim

The gemara says (Megila 7b) that on Purim we need to get drunk until we don’t know the difference between Arur Haman and Boruch Mordechai. What does this mean?

He explains as follows. The Meforshim ask why was Paroh punished for enslaving the Jews if that was Hashem’s decree? They answer that Paroh in his cruelty went far beyond what Hashem decreed, and for that he was punished. If so asks the Chasam Sofer, Haman only tried to carry out Hashem’s decree of wiping out Bnei Yisroel r”l, why was he punished? The Chasam Sofer answers that had he done it to fulfill the mitzva of Hashem he would not have been punished. However he did it for his own pleasure and for that he was killed.

If so, says the Chasam Sofer, the only difference between Haman and Mordechai was the intent. Each one carried out their mission but Haman’s error was that he did it for his pleasure. Therefore, says the Chasam Sofer, on Purim we become intoxicated in a way that would have left no difference between Haman and Mordechai, L’Shem Shamayim. Just like Haman would have done Tzivui Hashem by killing the Jews had he done it Lishma, so too we must get drunk on Purim for the sake of fulfilling our obligation and not for our own pleasure. Or else there is an obviously vast difference between Haman and Mordechai, and we haven’t become shikorim K’halacha.

Source: http://revach.net/article.php?id=5214

A Purim Secret

By Yerachmiel Tilles

Rabbi Nissan was a wealthy man who lived in Yergin, a small town near Pressburg, the capital city of Slovakia. When younger, he had been a student at the famous Pressburg yeshivah. He and his wife were already married for many years, but still had not been blessed with children. When, finally, a son was born to him in 5583 (1823), it was no surprise that he honored his former rosh yeshivah, the world-renowned scholar known as the Chatam Sofer, to perform the circumcision. Unfortunately, the brit milah, circumcision ceremony, had to be postponed because of the weak health of the baby. It wasn’t till several weeks later that it was announced that it would take place on . . . Purim!

Much to the distress of his parents, his ability to understand Torah was not at par . . .
At the brit, the Chatam Sofer was glowing with “light, happiness, joy and honor.” Whether it was the joy of Purim day, happiness for his former student, or a combination of both, nobody knew. After completing the circumcision, when he dipped his finger in the wine and then in the baby’s mouth (following custom), he raised his voice and called out very loudly the Talmudic expression, “When wine goes in, secrets come out.”

The baby was given an appropriate name for a Purim brit: Baruch Mordechai, which means “blessed be Mordechai,” from the paragraph recited after the megillah readings.

The child grew. At an early age, he was already outstanding in character and religious observance. However, much to the distress of his parents, his ability to understand Torah was not at par. As a boy, he didn’t seem any different than his age-mates; but after his bar mitzvah, when he entered the famous Pressburg yeshivah, it was noticeable that he was having major difficulties in his studies.

In truth, he was very diligent. He would sit absorbed in the holy books from morning to evening. But whenever he was asked to repeat or explain anything, he was unable to respond, and could only sit silently.

His less-sensitive classmates liked to make fun of him because of this. Once, when he left his place for a few minutes, they switched his volume of Talmud for one of another subject entirely, leaving it open to the page of the same number as the one he had been on. When he resumed his seat, he didn’t seem to notice the difference at all.

Baruch Mordechai began to work as a water-carrier . . .
When he turned eighteen, the Ketav Sofer (who had succeeded his recently departed father as the head of the yeshivah) advised Baruch Mordechai’s parents to send him to the land of Israel. Perhaps there, where “the air of the holy land makes one wise,” his studies would prosper.

His parents decided to do it. They hoped it would also enable him to make a good match.
Baruch Mordechai arrived in Jerusalem with a letter of recommendation from Rabbi Shraga Feldheim, mashgiach (study supervisor) at Pressburg, which said that he “is truly pious, prays with great devotion, and that his desire to learn Torah is sincere and enormous.”

One of the scholarly leaders of the Jerusalem community then, Rabbi Yeshayah Bardaki, “adopted” Baruch Mordechai, concerning himself with all of his needs. He was impressed with the young man’s sterling character and piousness, but he could not fathom how someone who had done nothing but study Torah diligently all his life could have retained so little.

When Baruch Mordechai reached age twenty, Rabbi Bardaki found a bride for him: a simple girl from a good family in Jerusalem who wouldn’t mind that her husband was an ignoramus.

Several years after the wedding, Baruch Mordechai began to work as a water-carrier. He was honest to an extreme, and as a result quickly became very popular. Every rosh chodesh, he would deliver water to his regular customers for free; he worried that over the course of the previous month water might have spilled, whereas he had charged for full buckets.

The sage’s reaction was surprising . . .
For more than forty years Baruch Mordechai toiled at his chosen profession, the whole time in joyous spirit and with gratitude to G‑d for his lot. He took special satisfaction from serving the many Torah scholars within the walls of Jerusalem; he considered this a great merit and refused to accept payment from them. It anguished him that the great scholar, Rabbi Yehudah Leib Diskin, refused to take water from him. “I cannot allow myself to be served by the likes of Reb Baruch Mordechai,” he would say—but refused to explain his words.

On Purim day of 5653 (1893), at the time of the festive meal, most of the chassidim and notables of the old city of Jerusalem crowded, as every year, into the home of Rabbi Schneur Zalman Fradkin of Lublin, the celebrated author of the scholarly book Torat Chesed. The atmosphere was exceptionally joyous, even for a Purim celebration. The men were constantly erupting into lively song and dance, and there was a complementary flow of wine and wise words.

All of a sudden, Baruch Mordechai called out to the host in a loud voice, from the midst of the swaying chassidim, “Rebbe! Today is seventy years exactly since my brit milah.”

Everyone smiled tolerantly, figuring that such an outburst from the simple water-carrier could only be a result of all the Purim wine he had imbibed.

“If so,” responded Rabbi Shneur Zalman, “you deserve an extra-large measure of l’chaim.”

Immediately a large tumbler of a special strong wine was poured and passed to Baruch Mordechai, who speedily dispatched it as commanded. It had an immediate effect. The elderly water-carrier began to sing and dance energetically.

The sage’s reaction was surprising. He looked up at Baruch Mordechai and shouted over the crowd, “It would be nice if you would stop fooling around already, and honor the holy assemblage with some strong words of Jewish law and lore.”

All the grins slowly gave way to wide-eyed stares of astonishment . . .
Suddenly there was silence. Everyone’s gaze shifted in amused anticipation to the tipsy Baruch Mordechai, as he climbed up to stand on the table and began to speak.

But then, all the grins slowly gave way to wide-eyed stares of astonishment, as it penetrated their ears that the water-carrier was discoursing enthusiastically on scholarly Purim topics, and peppering his words with learned citations from Tractate Megillah and a variety of midrashim and works of Jewish law. And he waxed on and on! Indeed, if the strong wine hadn’t finally taken its toll, it seemed that he could have continued indefinitely.

Even before the holiday was over, the news of the extraordinary scholarship of the unassuming water-carrier had spread throughout Jerusalem. The community was in an uproar. How had they allowed such an accomplished scholar to be disdained in their midst, and to labor as a mere water-carrier for so many years? And how had his erudition remained hidden for so long?

A few of the elders of the community recalled hearing of the mysterious words of the Chatam Sofer seventy years before. Now, some clever minds were saying they could finally be understood.

“Wine enters, secrets emerge.” Yayin, the Hebrew word for “wine” (spelled yud-yud-nun), has a numerical value of seventy—and so does sod, the Hebrew word for “secret” (spelled samech-vav-dalet)!

The Torah giant Rabbi Moshe Schreiber (1762–1839) was known as the Chatam Sofer, after the title of his volumes of responsa, which have been highly significant in the modern development of Jewish law and thought.

Source: http://www.chabad.org/kabbalah/article_cdo/aid/379892/jewish/A-Purim-Secret.htm